Η ελεύθερη αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, το αράδειγμα της Καλιφόρνιας, ροοτικές στην Ελλάδα

 

(Άρθρο του Γιάννη Βογιατζάκη, μηχανολόγου-ηλεκτρολόγου, ρ. διευθυντή Μελετών-Κατασκευών Έργων Μεταφοράς ΔΕΗ, ου δημοσιεύτηκε στην Αυγή στις 11.2.2001)

 

 

Αό τον ερασμένο Αύγουστο εμφανίστηκαν στον τύο άρθρα, εριγράφοντας την εκρηκτική κατάσταση στην τροφοδότηση με ηλεκτρική ενέργεια της ολιτείας της Καλιφόρνιας. Οι τιμές έχουν ετάξει στα ύψη, αυτό όμως δεν εμόδισε, στην ερίοδο των μεγάλων αιχμών ζήτησης του Αυγούστου, να γίνουν αροειδοοίητες διακοές. Το ρόβλημα όμως δεν εριορίζεται στην Καλιφόρνια. Την ίδια ερίοδο η εταιρεία διανομής ηλεκτρισμού στη Νέα Υόρκη ανακοίνωσε στους ελάτες της αύξηση 50%. Στις 7 Δεκεμβρίου η Καλιφόρνια μόλις αέφυγε το γενικό μλακ άουτ, λόγω μεγάλης ζήτησης εξαιτίας του κρύου και της έλλειψης εαρκών διαθέσιμων μονάδων αραγωγής. Εκτιμάται ότι και η Νέα Υόρκη θα βρεθεί στην ίδια κατάσταση, έλλειψης αραγωγής, μέσα σ' ένα χρόνο. Η κρίση άγγιξε και τις γειτονικές ρος την Καλιφόρνια ολιτείες, Όρεγκον, Ουάσιγκτον, Ίνταχο, ου τον χειμώνα έαιρναν ρεύμα α' αυτήν, τον καιρό ου είχε ερίσσεια.

Στις 18 Δεκεμβρίου ένα εκατομμύριο κάτοικοι στην όλη του Σαν Φρανσίσκο έμειναν χωρίς ρεύμα. Αό τότε συνεχίζονται κυκλικές διακοές στις ώρες αιχμής. Παράλληλα ήρθε στην ειφάνεια το οικονομικό αδιέξοδο των δύο ιο μεγάλων εταιρειών διανομής. Οι δύο εταιρείες έχουν συσσωρεύσει 11 δισ. δολάρια χρέη και αειλούνται με χρεοκοία. 

Πώς όμως είναι δυνατόν να συμβαίνουν όλα αυτά τα αράδοξα και αντιφατικά γεγονότα, στην ιο λούσια ολιτεία της ιο λούσιας χώρας του κόσμου, διερωτώνται σ' όλα τα άρθρα ου διεκτραγωδούν την κατάσταση τις τελευταίες ημέρες. 

 

Τι συμβαίνει στην Καλιφόρνια

Το 1996 ψηφίστηκε με ομοφωνία η αλλαγή του ισχύοντος καθεστώτος αροχής ηλεκτρικής ενέργειας. Μέχρι τότε οι υάρχουσες ηλεκτρικές εταιρείες δρούσαν μονοωλιακά σε τοικό είεδο, κάτω αό τη ρυθμιστική αρέμβαση της ολιτείας και ήταν καθετοοιημένες, δηλαδή διέθεταν μονάδες αραγωγής ρεύματος, δίκτυα μεταφοράς και τροφοδοτούσαν τους καταναλωτές μέσω των δικτύων τους διανομής. Με τον νέο νόμο υοχρεώθηκαν να ουλήσουν τις μονάδες αραγωγής σε ανεξάρτητους ιδιώτες αραγωγούς, ενώ αοξενώθηκαν αό τη διαχείριση του συστήματος μεταφοράς. Έτσι διατήρησαν μόνο τα δίκτυα διανομής και την τροφοδότηση των καταναλωτών. Σύμφωνα με το καινούργιο σύστημα, οι εταιρείες διανομής ρομηθεύονται αό τους ανεξάρτητους αραγωγούς την ενέργεια, σ' ένα χρηματιστήριο ενέργειας όου κάθε ώρα υοβάλλονται ροσφορές αό τους αραγωγούς. Σκοός του συστήματος είναι να λειτουργήσει ο ανταγωνισμός για την είτευξη χαμηλότερων τιμών. 

Για να αντιληφθούμε ώς εξελίχθηκαν τα ράγματα μέσα στο νέο εριβάλλον ρέει να αναφερθεί ότι η Καλιφόρνια είναι μια έντονα ανατυσσόμενη εριοχή και η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αυξήθηκε κατά 25% την τελευταία δεκαετία, ενώ η αραγωγή αυξήθηκε μόνο 6%, δηλαδή δεν κατασκευάστηκαν ουσιαστικά νέες μονάδες αραγωγής. Εξάλλου, οι ανεάρκειες του δικτύου μεταφοράς και των διασυνδέσεων μεταξύ ολιτειών δεν ειτρέουν μεταφορά ενέργειας αό άλλες εριοχές. Έτσι σήμερα το δίκτυο λειτουργεί χωρίς εφεδρείες και στις ώρες της μεγάλης ζήτησης μορεί εύκολα να δημιουργηθεί κατάσταση έλλειψης. Σ' αυτές τις συνθήκες οι ανεξάρτητοι αραγωγοί, στο χρηματιστήριο ενέργειας, αυξάνουν κατά το δοκούν τις τιμές μέχρι και δέκα φορές, αοκομίζοντας τεράστια κέρδη.

Αντίθετα, οι εταιρείες διανομής, μη μορώντας να μετακυλίσουν τις αυξήσεις στους καταναλωτές, λόγω λαφόν στις τιμές ου είχε ειβάλει ο νέος νόμος, χρεοκόησαν. Στην όλη του Σαν Ντιέγκο, ου το λαφόν καταργήθηκε, οι τιμές τριλασιάστηκαν. Το Λος Άντζελες, η μεγαλύτερη όλη της Καλιφόρνιας με ληθυσμό 15 εκατομμύρια, δεν έχει ρόβλημα, αφού είναι η μόνη ου δεν ροχώρησε στην αελευθέρωση. Η αλιά συνταγή ότι ο ανταγωνισμός ρίχνει τις τιμές δεν φαίνεται να λειτουργεί σ' αυτή την ερίτωση, το αντίθετο συνέβη και δεν είναι ερίεργο ότι ληθαίνουν οι φωνές ου ζητούν την εαναφορά του αλιού καθεστώτος. 

 

Ααραίτητος ο μακροχρόνιος ρογραμματισμός

Ακούγονται ολλές ερμηνείες αό τους ιστούς της αελευθέρωσης των αγορών. Δεν έγινε λήρης αελευθέρωση, οι οικολογικοί εριορισμοί εμοδίζουν να γίνουν νέες μονάδες. Στην Ευρώη εξορκίζουν το κακό διαβεβαιώνοντας ότι τα δικά μας συστήματα έχουν ασφαλιστικές δικλίδες, ότι η μετάβαση γίνεται ροοδευτικά και ότι έχουμε ερίσσεια αραγωγής. Τα αίτια όμως είναι βαθύτερα δομικά και το αράδειγμα της Καλιφόρνιας δεν είναι και δεν θα αραμείνει μοναδικό. Είναι γνωστό ότι, για να λειτουργήσει ο ανταγωνισμός, ρέει να υάρχει εάρκεια αγαθών, η ροσφορά να καλύτει τη ζήτηση και να υάρχει άντα ένα αόθεμα στην αγορά αό το συγκεκριμένο αγαθό. Όμως η ηλεκτρική ενέργεια έχει αυτό το μειονέκτημα, δεν αοθηκεύεται και η ροσφορά ρέει να ανταοκρίνεται στη ζήτηση σε κλάσμα δευτερολέτου.

Ακόμα, οι μονάδες αραγωγής ααιτούν μεγάλο χρόνο υλοοίησης, ενώ ο χρόνος αόσβεσης για τις μονάδες φυσικού αερίου, στις οοίες και κύρια στηρίχτηκε η αελευθέρωση, είναι δεκαέντε χρόνια, ενώ για τις υόλοιες θερμικές είκοσι έντε και για τις υδροηλεκτρικές ακόμα μεγαλύτερος. Γίνεται φανερό όσο διστακτικό είναι το ιδιωτικό κεφάλαιο για κατασκευή νέων μεγάλων μονάδων. Το αράδειγμα της Σουηδίας και γενικότερα της Σκανδιναβίας είναι χαρακτηριστικό. Η Σκανδιναβία, όταν έρασε στην αελευθερωμένη αγορά, διέθετε ερίσσεια ενέργειας κάνοντας εξαγωγές. Σήμερα είναι ελλειμματική και κάνει εισαγωγές. 

Είναι φανερό ότι μακρόνοα έργα, όως αυτά της αραγωγής και μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, ααιτούν μακροχρόνιο ενεργειακό ρογραμματισμό και έναν φορέα ου να έχει τις ροϋοθέσεις να υλοοιήσει τα έργα ου θα αοφασιστούν. Είναι μια ραγματικότητα ου δεν μορεί να γίνει κατανοητή α' όσους εμφορούνται αό τη δογματική αντίληψη ότι όλα μορούν να ρυθμίζονται αό τις δυνάμεις της αγοράς.

 

Τι συμβαίνει στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα αυτόν το μήνα τίθεται σε εφαρμογή ο νόμος ου ροβλέει τη μερική αελευθέρωση της αγοράς. Πολύ συνοτικά αναφέρουμε ότι το σύστημα ου ειλέχθηκε ροβλέει αδειοδότηση για κατασκευή νέας μονάδας, εφόσον η ΔΕΗ ή ένας ανεξάρτητος αραγωγός ζητήσει τέτοια άδεια, ενώ η αγοραωλησία της ηλεκτρικής ενέργειας θα γίνεται με ολιγόωρες ροσφορές σ' ένα χρηματιστήριο ενέργειας. Ο ενεργειακός ρογραμματισμός είναι ουσιαστικά ασύμβατος με το σύστημα αυτό και ροστέθηκε εκ των υστέρων στον νόμο, μετά αό ιέσεις. Οι κατά καιρούς δηλώσεις του υουργού Ανάτυξης αλλά και οι τελευταίες ενέργειες της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας δείχνουν ότι δεν υάρχει ρόθεση εφαρμογής του.

Η ΔΕΗ, σύμφωνα με την υοχρέωση ου της εέβαλλε ο αλαιός νόμος, να καλύτει για όλη την ελληνική εικράτεια τις ανάγκες σε ηλεκτρική ενέργεια, συνέτασσε και υλοοιούσε δεκαετές ρόγραμμα κατασκευής νέων μονάδων αραγωγής. Αό το 1997 έχει εγκαταλείψει αυτόν τον ρογραμματισμό και δεν ροβλέεται η κατασκευή άλλων μονάδων. Η κυβέρνηση σήμερα έχει τάξει στη ΔΕΗ άλλο στρατηγικό στόχο, την εισαγωγή της στο Χρηματιστήριο. 

Με μετριοαθείς υολογισμούς της αύξησης της ζήτησης ροκύτει ότι, το καλοκαίρι του 2004, όταν θα γίνονται οι Ολυμιακοί Αγώνες στην Αθήνα, η εγκαταστημένη ισχύς αραγωγής θα έχει σχεδόν εξισωθεί με τη ζήτηση. Όμως ένα μεγάλο μέρος της ισχύος ροέρχεται αό υδροηλεκτρικούς σταθμούς, ου η αόδοσή τους εξαρτάται αό την υδραυλικότητα της χρονιάς, ενώ είναι στατιστικά αίθανο όλες οι μονάδες να είναι διαθέσιμες. Σύμφωνα δε με τις ληροφορίες ου δημοσιεύονται, ούτε ιδιώτες δείχνουν ενδιαφέρον και ούτε είναι σε θέση να κατασκευάσουν μονάδες σε τόσο σύντομο διάστημα.  

Με τα αραάνω δεδομένα, δεν θέλει ολλή φαντασία για να ροβλέψουμε ότι δεν είναι καθόλου αίθανο να βρεθούμε αό το 2002 και μετά σε ανάλογη κατάσταση μ' αυτή ου αντιμετωίζει σήμερα η Καλιφόρνια.