Ενέργεια, εριβάλλον και εσωτερική αγορά αλληλένδετα ροβλήματα

 

(Άρθρο του Γιάννη Βογιατζάκη, μηχανολόγου-ηλεκτρολόγου, ρ. διευθυντή Μελετών-Κατασκευών Έργων Μεταφοράς ΔΕΗ, ου δημοσιεύτηκε στην Αυγή στις 12.2.2007)

 

 

Η θέση της Ευρώης είναι ι­διαίτερα δύσκολη λόγω της μεγάλης εξάρτησης της αό εισαγόμενα ορυκτά καύσι­μα. Η διένεξη μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, γύρω αό το αέριο με το οοίο η ρώτη τροφοδοτεί τη δεύτερη, αλλά και ρόσφατα μετα­ξύ Ρωσίας και Λευκορωσίας, ήταν μια δυσάρεστη αφύνιση για την Ευρώη, ου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό αό το ρωσικό αέριο. 

Εξ άλλου η ενεργειακή και ερι­βαλλοντική κρίση βρίσκει τις χώρες της Ευρωαϊκής Ένωσης με μειω­μένες τις εφεδρείες του ηλεκτρικού συστήματος, λόγω της αοχής αό εενδύσεις ου αρατηρείται μετά την αελευθέρωση της αγοράς ε­νέργειας.

Η μερική διακοή του ηλεκτρικού ρεύματος στις 4 Νοεμβρίου σε Γερ­μανία, Γαλλία, Ιταλία, Ελβετία, Ολλανδία, Βέλγιο, Ισανία, Πορτογαλία –μόλις αοσοβήθηκε γενική διακοή– ήρθε να ειβεβαιώσει τη σταδιακή εξάντληση των υφιστάμε­νων εριθωρίων ασφάλειας.

 

Ανεάρκεια ισχύος, άνοδος των τιμών

Λίγο ριν τη διακοή, η εταιρεία συμβούλων Capgemini –θιασώτης κατά τα άλλα των αελευθερωμέ­νων αγορών– στην ετήσια έκθεση του Ευρωαϊκού Παρατηρητήριου των Αγορών Ενέργειας ροειδο­οιεί ότι η Ευρώη αειλείται, ε­ρισσότερο αό οτέ, αό διακοές στην ηλεκτροδότηση, σε εριόδους μεγάλης κατανάλωσης. Η ισορρο­ία μεταξύ ροσφοράς και ζήτησης έχει διαταραχθεί. Τα εριθώρια ι­σχύος μειώνονται και δεν είναι αρ­κετά για να αντιμετωίσουν έκτα­κτες καταστάσεις, μεγάλα κρύα ή μεγάλους καύσωνες ή αώλειες κάοιων στοιχείων του συστήμα­τος. Η Ελλάδα, όου η ΔΕΗ αο­κλείσθηκε με νόμο αό την κατα­σκευή νέων μονάδων, ενώ οι ιδιώ­τες δεν έχουν μέχρι σήμερα καλύ­ψει το κενό, αναφέρεται μεταξύ των χωρών ου το 2005 είχαν αρνητικό εριθώριο ασφάλειας ισχύος.

Η έκθεση διαιστώνει ότι η με­γάλη άνοδος των τιμών δεν αοτέ­λεσε αρκετό κίνητρο για να γίνουν εενδύσεις ου είναι αό τη φύση τους βαριές και εικίνδυνες και ε­ισημαίνεται ο κίνδυνος δημιουρ­γίας ολιγοωλίων.

Εξ άλλου οι βιομηχανικοί κατα­ναλωτές στη Γαλλία ου εγκατέλει­ψαν τα ρυθμιζόμενα τιμολόγια της EDF (γαλλική ΔΕΗ), αφού εέτυχαν αρχικά μείωση του τιμολογίου κα­τά 20%, ληρώνουν σήμερα 60% άνω αό τις ρυθμιζόμενες τιμές.

Στην Ελλάδα, όου η είσοδος ι­διωτών αραγωγών στην αγορά η­λεκτρικής ενέργειας έχει γίνει αυ­τοσκοός, οι τιμές στην ημερήσια αγορά κρατούνται τεχνητά υψηλές, για να αοτελούν κίνητρο για τους εκτός ΔΕΗ αραγωγούς. Το αυξη­μένο κόστος ου μετακυλύεται στην ΔΕΗ θα οδηγήσει αργά ή γρήγορα σε αύξηση των τιμολογίων.

 

Αλληλεξάρτηση ενέργειας και εριβάλλοντος

Το αειλητικό αυτό ενεργειακό τοίο θα ειβαρυνθεί ολύ ερισ­σότερο λόγω των εριβαλλοντικών ααιτήσεων ου γίνονται άμεσα ε­ιτακτικές.

Η δημοσίευση στις 2 Φεβρουα­ρίου της έκθεσης της Διακυβερνη­τικής Ομάδας Εμειρογνωμόνων του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή και τις συνέειες του φαινομένου του θερμοκηίου ειβεβαιώνει τη σοβαρότητα της κατάστασης. Η αύ­ξηση της θερμοκρασίας ου αρα­τηρείται στο δεύτερο ήμισυ του εικοστού αιώνα οφείλεται, με ιθα­νότητα 90%, στην αύξηση της συ­γκέντρωσης αερίων δημιουργίας του φαινομένου του θερμοκηίου και ροκαλείται αό την ανθρώι­νη δραστηριότητα, κατά τη διαδι­κασία αραγωγής ενέργειας. Αν τίοτα δεν αλλάξει, η μέση αύξηση της θερμοκρασίας μορεί να κυμανθεί, σύμφωνα με το ευνοϊκό σενάριο, αό 2C έως 4.5C, με καλύτερη ροσέγγιση τους 3C.

Στην αρχή Νοεμβρίου η έκθεση του Βρετανού οικονομολόγου Sir Nicholas Stern, μετά αό αραγ­γελία της Βρετανικής κυβέρνησης, ροκάλεσε είσης διεθνή αίσθη­ση. Για ρώτη φορά έρα αό την αναφορά στις συνέειες της κλι­ματικής αλλαγής δίδονται οσοτι­κά στοιχεία για το οικονομικό κό­στος ου θα ειφέρει στη αγκό­σμια οικονομία. Η έκθεση μιλάει για δεκάδες έως εκατοντάδες εκα­τομμύρια κλιματικούς μετανά­στες, αναβιβάζει το κόστος μέχρι το τέλος του αιώνα, σε 5.500 δισ. ευρώ και ροβλέει συρρίκνωση της αγκόσμιας οικονομίας ου μορεί να φθάσει και το 20%.

Την ίδια ερίοδο σε έκθεση της Παγκόσμιας Ειτροής Ενέργειας (ΠΕΕ) εισημαίνεται ότι αν συνεχι­στεί με το σημερινό ρυθμό η αύξη­ση κατανάλωσης ορυκτών καυσί­μων, οδηγούμεθα σε αδιέξοδα. Τα τρία τέταρτα της αύξησης θα ρο­έρχεται αό τις αναδυόμενες χώ­ρες. Στην Κίνα .χ. τίθεται σε λει­τουργία μια νέα μονάδα αραγω­γής ρεύματος 1000 MW κάρβου­νου κάθε εβδομάδα. Εξ άλλου στις ΗΠΑ η κατανάλωση ενέργειας κα­τά κεφαλή εξακολουθεί να είναι δι­λάσια αό ό,τι είναι στην Ευρώη. Η κατάσταση αυτή θα υροδοτή­σει αύξηση τιμών και κινδύνους βίαιων διακοών της τροφοδο­σίας, ενώ αράλληλα ο κόσμος θα υόκειται σε μια εριβαλλοντική καταστροφή.

Η έκθεση Stem δεν θεωρεί ότι η ορεία αυτή είναι αναόφευκτη. Αν αναληφθεί, χωρίς καμιά καθυστέ­ρηση, συντονισμένη και θαρραλέα δράση σε αγκόσμιο είεδο, μορεί να αοφευχθεί μια αγκό­σμια καταστροφή. Εκτιμά δε ότι αν εενδυθεί αό σήμερα το 1% του αγκόσμιου εισοδήματος ανά έτος μορεί να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα. Η έκθεση της ΠΕΕ ροτείνει μια σειρά μέτρων για να ειτευχθεί μεγαλύτερη ενεργειακή αοτελεσματικότητα, μείωση της εξάρτη­σης αό τους υδρογονάνθρακες και μαζική εένδυση στην έρευ­να...

 

Η Πράσινη Βίβλος για την ενέργεια και το εριβάλλον

Για την αντιμετώιση της ενερ­γειακής και εριβαλλοντικής κρί­σης η Ευρωαϊκή Ένωση ειχειρεί να διαμορφώσει μια κοινή ευρω­αϊκή ενεργειακή ολιτική. Για το σκοό αυτό η Ευρωαϊκή Ειτρο­ή (Ε.Ε.), τον ερασμένο Μάιο, έ­θεσε σε συζήτηση την Πράσινη Βίβλο για μια Ευρωαϊκή Στρατηγική για αειφόρο, ανταγωνιστική και α­σφαλή ενέργεια. Στους τρεις αυ­τούς στόχους η αειφορία (ανανεώ­σιμες ηγές, εναλλακτικά καύσιμα, εριστολή ζήτησης) και η ασφάλεια εφοδιασμού (μείωση της εξάρτη­σης, διαφοροοίηση των ηγών, εενδύσεις) συνδυάζονται με την ανταγωνιστικότητα, η οοία θα ε­ξασφαλισθεί με ερισσότερη αε­λευθέρωση των αγορών αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας και αορρύθμιση των αλαιών δομών. Προτείνεται ακόμα διάσαση των καθετοοιημένων ηλεκτρικών ε­ταιρειών σε ανεξάρτητες εταιρείες αραγωγής και διανομής ηλεκτρι­κής ενέργειας και κατάργηση, των ρυθμιζόμενων τιμολογίων.

Όλοι συμφωνούν ότι οι στόχοι ου τίθενται είναι γενικά στη σω­στή κατεύθυνση: Υλοοίηση μεγά­λης έκτασης εενδύσεων, διαφο­ροοίηση των ηγών ενέργειας χωρίς αοκλεισμούς, αύξηση της ενεργειακής αόδοσης, κοινή ε­ξωτερική ολιτκή για την ενέργεια.

 

Αδυναμίες στην υλοοίηση των στόχων

Οι ενστάσεις ου διατυώνονται αφορούν την καταλληλότητα και ε­άρκεια των μέσων ου ροτείνο­νται για την αντιμετώιση της με­γάλης κρίσης ου βρίσκεται αειλητική μροστά μας. Εισημαίνο­νται ελλείψεις και αουσία άμεσων και συγκεκριμένων δράσεων για την αντιμετώιση ολύ εειγου­σών καταστάσεων. Η Ε.Ε. αντιμετωίζει το ρόβλημα μέσα αό τη διαδικασία ολοκλήρωσης της ε­σωτερικής αγοράς και ροσαθεί να διορθώσει τις δυσλειτουργίες της με ρόσθετες ρυθμιστικές δια­τάξεις. Αλλά το ρόβλημα λειτουρ­γίας της ενεργειακής αγοράς και ιδιαίτερα του ηλεκτρισμού είναι ο­λύ βαθύτερο.

Είναι χαρακτηριστική η ομολο­γία του Γάλλου καθηγητή J.-M. Chevalier ειδικού στα θέματα ε­νέργειας: Πρέει να αναγνωρίσω ότι οι οικονομολόγοι, εμού συμε-ριλαμβανομένου, έχουν τελείως α­ατηθεί ως ρος τη δυνατότητα να οικοδομήσουμε, στον ηλεκτρικό τομέα, ένα ρότυο ανταγωνισμού καθαρό και τέλειο. Δεν υάρχει σήμερα αράδειγμα ηλεκτρικής α­γοράς ου να λειτουργεί καλά χω­ρίς διαστροφή του ανταγωνι­σμού. Και συνεχίζει αναφέροντας αυτό ου έλεγαν οι μηχανικοί αό την ρώτη στιγμή, ότι ο ηλεκτρι­σμός είναι ένα αγαθό με τελείως ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Δεν είναι αοθηκεύσιμο και τα ηλεκτρόνια α­κολουθούν τους δρόμους ου ει­βάλλουν οι φυσικοί νόμοι και όχι οι μηχανισμοί της αγοράς, αό όου και οι τεράστιες διακυμάνσεις τιμών, σε εριόδους μεγάλης ζήτησης, ου δεν αρατηρούνται σε καμία άλλη α­γορά.

Η σημερινή εμειρία αό τη λει­τουργία της αγοράς ηλεκτρικής ε­νέργειας (μείωση εενδύσεων και έλλειψη ισχύος, εριορισμένος α­νταγωνισμός και αύξηση των τιμών) οδηγεί στο συμέρασμα ότι το μο­ντέλο αοτυγχάνει.

Ειβάλλεται η αξιολόγηση της ο­ρείας λειτουργίας της εσωτερικής α­γοράς ηλεκτρισμού μέχρι σήμερα, ό­ως άλλωστε ροβλεόταν να γίνει, ριν αό το άνοιγμα της αγοράς τον Ιούλιο του 2007 στους οικιακούς καταναλωτές.

Οι αναγνώστες της Κυριακάτικης Αυγής της 12.11.2006 είχαν την ευκαιρία να ληροφορηθούν, αό το άρθρο της Ελίζας Πααδάκη, την ρόταση του Γάλλου καθηγητή J.-P. Fitoussi για ένα μεγαλόνοο ευρω­αϊκό ρόγραμμα, ροκειμένου να αντιμετωισθούν συνολικά τα ρο­βλήματα του εριβάλλοντος, της ε­νέργειας και της έρευνας. Για την ε­ίτευξη όμως ενός τόσο σύνθετου στόχου ο J.-P.F. θεωρεί ότι δεν μο­ρούμε να εμιστευθούμε την αγορά και τον ανταγωνισμό και αοφαίνε­ται: Μόνο η ιο μεγάλη τεχνοκρα­τική αφέλεια θα μορούσε να μας είσει ότι τα ροβλήματα εάρκειας ισχύος και ανεξαρτησίας εφοδια­σμού μορούν να λυθούν αό την α­γορά.

 

Χρειάζεται ριζική αλλαγή ολιτικής

Σήμερα, ου η συγκυρία ειβάλλει την αντιμετώιση συνολικά τόσο των ενεργειακών όσο και των εριβαλ­λοντικών ροβλημάτων, ααιτείται μακροχρόνιος ρογραμματισμός και  ρωτοβουλίες ου μόνο αό κεντρική κρατική αρέμβαση, στα λαίσια κοινής ευρωαϊκής ολιτικής, μο­ρούν να ροέλθουν. Τέτοιες δράσεις δεν ροέρχονται αό τους μηχανι­σμούς της αγοράς.

Όμως η Ε.Ε. με φυγή ρος τα ε­μρός ροωθεί ερισσότερη αε­λευθέρωση των αγορών ηλεκτρι­σμού και αερίου και αορρύθμιση.

Μετά και τα τελευταία δεδομένα, γίνεται ειτακτική η ανάγκη εανε­ξέτασης της ολιτικής για την είτευ­ξη των στόχων της Πράσινης Βίβλου, ώστε να ροωθηθούν άμεσες και συγκεκριμένες δράσεις ροκειμένου η Ευρώη να γίνει ρωτοόρος στην αντιμετώιση της κλιματικής αλλα­γής και να αολαμβάνει ασφάλεια ε­νεργειακής τροφοδοσίας.