Ο μακροχρόνιος ρογραμματισμός ροϋόθεση για την αελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας

 

(Άρθρο του Ραφαήλ Μ. Μαϊόουλου, ου δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 13.10.02)

 

 

1. Ο ν. 2773/1999 για την αελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας δημοσιεύτηκε τον Δεκέμβριο 1999. 

Η ψήφιση του νόμου αυτού, ου άλλαξε εκ θεμελίων τον μέχρι τότε τρόο οργάνωσης και λειτουργίας του ηλεκτρικού τομέα της χώρας, έγινε χωρίς να ροηγηθεί η δημόσια συζήτηση και η αντιαράθεση αόψεων ου η σοβαρότητα του θέματος εέβαλλε. Κάοιοι αό τους αρμόδιους δεν ειθυμούσαν μια τέτοια συζήτηση, άλλοι ροτίμησαν να σιωήσουν και οι ερισσότεροι μάλλον δεν αντελήφθησαν την κρισιμότητα του ζητήματος. Οι φωνές ου δημόσια εξέφρασαν μια άλλη άοψη, εισημαίνοντας την ροβληματικότητα του, τότε, σχεδίου νόμου υήρξαν ελάχιστες και δεν έτυχαν της δέουσας ροσοχής. 

Σήμερα, σχεδόν τρία χρόνια μετά την ψήφιση του νόμου, ο ηλεκτρικός τομέας της χώρας βρίσκεται σε αδιέξοδο: ούτε ανταγωνισμός στην αγορά ανατύσσεται ούτε νέες μονάδες αραγωγής κατασκευάζονται.

Την αδυναμία του ν. 2773/1999 να ειτύχει την αελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρισμού φαίνεται ως, τελικά, αντελήφθησαν και οι αρμόδιοι, γι' αυτό και σήμερα ειχειρούν την τροοοίησή του.

Στο κείμενο αυτό (α) υοστηρίζεται η άοψη ως και η ροσάθεια αυτή θα αοτύχει, αφού το ροτεινόμενο σχέδιο νόμου, και με τις νέες ρυθμίσεις ου εισάγει (για τα Πιστοοιητικά Διαθεσιμότητας Ισχύος κ.λ.), διατηρεί ουσιαστικά το ίδιο μοντέλο ανταγωνισμού ου σημείωσε την, σήμερα αό όλους, ομολογούμενη αοτυχία και (β) ροτείνεται η, κατά τη γνώμη του συντάκτη, αρμόζουσα λύση στο ρόβλημα.

 

2. Το μοντέλο ανταγωνισμού του ν. 2773/1999 και της ροτεινόμενης τροοοίησής του:

l       Δεν είναι συμβατό με τον μακροχρόνιο ενεργειακό σχεδιασμό, στον οοίο ο ίδιος νόμος στηρίζει την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού της χώρας, με μοιραία συνέεια ούτε το μοντέλο αυτό αλλά ούτε και ο ενεργειακός σχεδιασμός να μορούν νόμιμα να λειτουργήσουν.

l       Είναι μοντέλο μεγάλων αβεβαιοτήτων για αραγωγούς και καταναλωτές, ασκόως ολύλοκο και δυσεφάρμοστο, ου αγνοεί τις ιδιαιτερότητες του ηλεκτρικού μας συστήματος και δεν συμβάλλει στη δημιουργία νέων ηλεκτροαραγωγών.

 

3. Για το ρώτο ζήτημα:

α. Ο ν. 2773/1999 και η ροτεινόμενη τροοοίησή του θεσμοθετούν τόσο τον μακροχρόνιο ενεργειακό σχεδιασμό όσο και τη λειτουργία της ημερήσιας αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

                  Όμως, ο βραχυχρόνιος ανταγωνισμός της ημερήσιας αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας δεν μορεί να ασκηθεί στο λαίσιο και κάτω αό τους εριορισμούς του μακροχρόνιου σχεδιασμού και, αντιστρόφως, ο τελευταίος ειβάλλει μοντέλο ανταγωνισμού διαφορετικό αό εκείνο της ημερήσιας αγοράς, αφού:

l       η ειλογή του μακροχρόνιου σχεδιασμού ειβάλλει τη χορήγηση αδειών ηλεκτροαραγωγής ύστερα αό διαγωνισμούς, και για ισχύ-ενέργεια και γεωγραφική εριοχή εγκατάστασης των μονάδων αραγωγής ου θα έχουν καθοριστεί στα αντίστοιχα ενταετή-δεκαετή ρογράμματα,

l       η ειλογή της ημερήσιας αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας συνεάγεται:

- τη χορήγηση αδειών ηλεκτροαρα­γωγής όχι με διαγωνισμούς αλλά με άλλα αντικειμενικά κριτήρια και

- τον ανταγωνισμό, για βραχυχρόνιες ωλήσεις, στην καθημερινή διαγωνιστική διαδικασία της αγοράς. 

Καθένα ξεχωριστά αό τα δύο αυτά μοντέλα ανταγωνισμού διαθέτει εσωτερική συνέεια και μορεί να λειτουργήσει αυτόνομα, ο συνδυασμός τους όμως, οδηγεί, αφού αυτά είναι μεταξύ τους ασύμβατα, σε μη συνεές σύστημα οργάνωσης και λειτουργίας του ηλεκτρικού τομέα, και αυτό ακριβώς συμβαίνει στον Ν. 2773/1999 και την ροτεινόμενη τροοοίηση του.

β. Την ασυνέεια αυτή του ν. 2773/1999 οι αρμόδιοι τη διόρθωσαν, στην ράξη, με τη... σιωηρή κατάργηση των ερί μακροχρόνιου σχεδιασμού διατάξεων του! 

Χορήγησαν άδειες ηλεκτροαραγωγής χωρίς να έχει εκδοθεί η, ειβαλλόμενη αό τον Νόμο, Υουργική Αόφαση για τον μακροχρόνιο σχεδιασμό, και αρότι ο Νόμος ορίζει ότι η υλοοίηση του μακροχρόνιου ενεργειακού σχεδιασμού αοτελεί έναν αό τους ειδικότερους όρους και ροϋοθέσεις χορήγησης  των αδειών ηλεκτροαραγωγή

 

4. Για το  δεύτερο ζήτημα:

α. Το ροτεινόμενο μοντέλο ανταγωνισμού δεν ευνοεί την ανάτυξη της ιδιωτικής ηλεκτροαραγωγής, αφού, με την αουσία μεσομακρορόθεσμων συμβάσεων ώλησης ηλεκτρισμού, ειβάλλει στους ηλεκτροαραγωγούς υψηλούς ειχειρηματικούς κινδύνους, ου δεν καλύτονται αό τον αμφιβόλου αοτελεσματικότητας μηχανισμό των Πιστοοιητικών Διαθεσιμότητας Ισχύος.

Οι υψηλές αοδόσεις κεφαλαίου, ου ααιτούνται για την αντιμετώιση των κινδύνων αυτών, δεν μορούν να ειτευχθούν, με τιμές ρεύματος αοδεκτές αό την ελληνική κοινωνία, η οοία βλέει την ηλεκτρική ενέργεια ως ζωτικής σημασίας υηρεσία κοινής ωφέλειας και ως βασικό συντελεστή αραγωγής και θεωρεί ακόμα και τις σημερινές τιμές υψηλές.

β. Η ρόσφατη ρόταση της κατά ροτεραιότητα ένταξης στο Σύστημα του 70% της ισχύος των νέων μονάδων αραγωγής είναι αμφίβολο αν μορεί να εφαρμοστεί (ως αντίθετη με την αρχή της ίσης μεταχείρισης των αραγωγών), και, ειλέον, είναι δώρο άδωρο για τους αραγωγούς εκείνους, ου δεν θα έχουν εξασφαλίσει τους ααραίτητους ελάτες.

                  Σε συνθήκες μεγάλων αβεβαιοτήτων, χωρίς εξασφαλισμένη ελατεία νέοι αραγωγοί δεν θα υάρξουν και, αό την άλλη μεριά, ελάτες για τους νέους ηλεκτροαραγωγούς δεν θα βρεθούν, αν οι τελευταίοι δεν μορέσουν να είσουν ότι είναι σε θέση να ροσφέρουν συνέχεια στην αροχή ρεύματος και χαμηλές τιμές.

γ. Χωρίς την ύαρξη όμως νέων αραγωγών, ούτε νέοι ρομηθευτές ηλεκτρισμού μορεί να υάρξουν.

Η ροτεινόμενη υοχρεωτική αό τη ΔΕΗ διάθεση Πιστοοιητικών Διαθεσιμότητας Ισχύος, με στόχο να υάρξουν νέοι ρομηθευτές στην αγορά, είναι ροβληματική ως ρος την υλοοίηση της και σίγουρα αναοτελεσματική:

- Πώς η ΔΕΗ θα υοχρεωθεί να διαθέσει τα μέσα αραγωγής, ου της είναι ααραίτητα για την εκλήρωση συμβατικών υοχρεώσεων, τις οοίες έχει αναλάβει έναντι ελατών της, εειδή ακριβώς είχε ροηγουμένως εξασφαλίσει την ααιτούμενη αραγωγική ισχύ; (Εκτός και αν διατεθούν στους ρομηθευτές, ǹακέτο με τα Πιστοοιητικά, και ελάτες της, θέλουν δεν θέλουν!).

- Ακόμα, ώς να δεχτεί κανείς ότι θα υάρξουν ρομηθευτές-μη αραγωγοί ρόθυμοι να εενδύσουν βαριά, για να μορούν να αγοράζουν ηλεκτρική ενέργεια αό τον μοναδικό αραγωγό και συγχρόνως ανταγωνιστή τους ρομηθευτή, τη ΔΕΗ, και καταναλωτές ου θα διακινδυνεύσουν, μέσα σε κλίμα αβεβαιότητας, την αλλαγή του αξιόιστου ρομηθευτή τους;

δ. Η ολύλοκη διαγωνιστική διαδικασία της ημερήσιας αγοράς ηλεκτρισμού του ροτεινόμενου μοντέλου ανταγωνισμού κανέναν αολύτως λόγο ύαρξης δεν έχει, αφού αό αυτήν εξαιρείται υοχρεωτικά, λόγω των γνωστών τεχνικών και οικονομικών εριορισμών του ηλεκτρικού μας συστήματος, το σύνολο σχεδόν των μονάδων αραγωγής.

 

5. Το μοντέλο ανταγωνισμού του ν. 2773/1999 αέτυχε και οοιαδήοτε αόειρα ειδιόρθωσής του, όως η ειχειρούμενη με την ροτεινόμενη τροοοίηση του νόμου, είναι βέβαιο ως είσης θα αοτύχει.

Η μοναδική λύση, στην ραγματικότητα της ελληνικής αγοράς ηλεκτρισμού, είναι να εγκαταλειφθεί το μοντέλο αυτό και να υιοθετηθεί ένα άλλο, ιο συντηρητικό, αλούστερο, ου να μην αγνοεί τις ιδιαιτερότητες της ελληνικής αγοράς και να είναι συμβατό με τον μακροχρόνιο σχεδιασμό (όως αυτό ου, με την ονομασία Σύστημα του Κεντρικού Αγοραστή, είχε ροτείνει στη ΔΕΗ, το 1997, η σύμβουλος εταιρεία NERA ως ισοδύναμο με το ειλεγέν αοτυχημένο μοντέλο).

Ένα τέτοιο μοντέλο θα στηρίζεται στις εξής κατευθυντήριες αρχές:  

l       Πρωταρχικός στόχος της αγοράς ηλεκτρισμού είναι η, σε μακροχρόνιο ορίζοντα, διασφάλιση των αναγκών της Χώρας σε ηλεκτρική ενέργεια, εαρκούς οιότητας και ροσιτών τιμών, και σε αυτόν τον ǹρωταρχικό στόχο υοτάσσονται όλοι οι άλλοι στόχοι.

l       Ο ǹρωταρχικός αυτός στόχος εξασφαλίζεται με τον μακροχρόνιο ρογραμματισμό [και δεν εξαρτάται αοκλειστικά αό την ανάληψη ειχειρηματικού κινδύνου αό τους ιδιώτες (Πρόταση ΡΑΕ 27.2.02)].

l       Αντικείμενο του μακροχρόνιου ρογραμματισμού είναι, κυρίως, η ρόβλεψη της ζήτησης, ο καθορισμός της αναγκαίας για την κάλυψη της ισχύος και η ειλογή του καυσίμου και της εριοχής εγκατάστασης των μονάδων αραγωγής.

l       Ο ανταγωνισμός ασκείται στο λαίσιο του μακροχρόνιου ρογραμματισμού, με διαγωνισμούς για αγοραωλησία ρεύματος με μεσομακροχρόνια συμβόλαια, για οσότητες ενέργειας, εριοχές εγκατάσταση των μονάδων και καύσιμο, καθορισμένα αό αυτόν. (Ο ανταγωνισμός ασκείται δηλ. ριν αό την ανάληψη σοβαρών οικονομικών υοχρεώσεων αό τους ηλεκτροαραγωγούς και δεν ειχειρείται σε μορφή ου συνεάγεται την, λόγω των εριορισμών του ηλεκτρικού μας συστήματος, αυτοκατάργηση του.)

l       Η ανάτυξη ιδιωτικής ηλεκτροαραγωγής διευκολύνεται με μακροχρόνια συμβόλαια αγοραωλησίας ρεύματος (και δεν εμοδίζεται αό τις αβεβαιότητες του ολύλοκου μοντέλου ανταγωνισμού του ν. 2773/1999 και της ροτεινόμενης τροοοίησης του).

 

6. Την τολμηρή ολιτική αόφαση της αλλαγής του μοντέλου ανταγωνισμού στην αγορά ηλεκτρισμού είναι ανάγκη να άρει αμέσως η ολιτική ηγεσία. Περιθώρια για άλλα λάθη δεν υάρχουν λέον. Η χώρα έχει ήδη εισέλθει σε ερίοδο μεγάλων ελλειμμάτων ηλεκτρισμού!