Φρόνηση καιελευθερία τουλόγου

(Άρθροτου ΧαρίδημουΚ. Τσούκα,καθηγητή στο ALBAκαι στο University of Warwick,στηνΚαθημερινήστις 26-27/4/08, ου  μαςεντυωσίασεγια τηνοιότητα, τη σαφήνειακαι τηναντικειμενικότητάτου)

 

Ορόεδρος τηςΕνωσης Εισαγγελέωνκ. Σ. Μάγιαςέδωσε μια ήδηείμαχη συνέντευξηστα Νέα (18/3/2008) καιαραέμφθηκεστο ΠειθαρχικόΣυμβούλιο αότον εισαγγελέατου ΑρείουΠάγου κ. Γ. Σανιδά.Η εντυωσιακήδημόσιασυμαράστασηστον κ. Μάγιατέθηκε, κυρίως,με όρουςροστασίας τηςελευθερίας τουλόγου: έναςσυνδικαλιστήςεισαγγελέαςδικαιούται ναεκφέρειελεύθερα τηγνώμη του γιατη Δικαιοσύνη,ακόμα κι αναυτή δεν είναι αρεστήστουςροϊσταμένουςτου. Ελάχιστοι,φυσικά, θαδιαφωνήσουν μετην άοψη αυτή.Υάρχει, όμως, κιένα άλλο, ιολετό ερώτημα,ου σάνιατίθεται: ώς(ρέει να) χρησιμοοιείταιη ελευθερίατου λόγου;

Αςάρουμε έναακραίοαράδειγμα.Στις ρόσφατεςροεδρικέςεκλογές στηνΚυριακήΔημοκρατία, οΑρχιείσκοοςΧρυσόστομοςκάλεσε τουςολίτες ναψηφίσουν τονκεντροδεξιόυοψήφιο. Οτανξεσηκώθηκεκύμα διαμαρτυριώνγια τηναροκάλυταολιτικήαρέμβαση τουθρησκευτικούηγέτη,υοστηρικτέςτου Αρχιεισκόουυεραμύνθηκαντουδικαιώματόςτου να μιλά ελεύθερα,όως κάθεολίτης.Αναδιατυώνωτο αρχικό ερώτημα:θέτει όρια ηθεσμικήιδιότητα τουομιλητή στηνελευθερία τουλόγου του; 

Ποιαήταν τα είμαχασημεία τηςσυνέντευξηςΜάγια; Τα εξήςδύο. Πρώτον, ο κ.Μάγιαςδιατύωσε τηγνώμη ότι ειδικάγια την υόθεση(των υοκλοών)δεν μορώ αρά νααναγνωρίσω ότιυήρξεαδικαιολόγητηαδράνεια τηςΕισαγγελίας τουλάχιστονκατά το αρχικόστάδιο. Μιαροκαταρκτικήέρευνα ου έρεενα ολοκληρωθείσε λίγες–ελάχιστες–ημέρες,διήρκεσεέντεκαολόκληρουςμήνες [] .

Μετη δήλωση αυτήο ρόεδρος τηςΕνωσηςΕισαγγελέωνουσιαστικάεικρίνειδημοσίωςσυναδέλφουςτου. Προσέξτεότι δενροσκομίζεικανέναστοιχείο, μόνοκρίνει. Γιατί η αδράνειατηςΕισαγγελίας ήταν αδικαιολόγητη; Είχε τηνααιτούμενηενημέρωση ο κ.Μάγιας ου του εέτρεψενα εκφραστείααξιωτικά γιατο έργο τωναρμοδίωνσυναδέλφωντου; Αν την είχε,δεν τη μοιράστηκεμαζί μας – ολόγος τουέμεινε αόριστακαταγγελτικόςκαι, κατά τούτο,όχι οιοτικάδιαφορετικόςαό τον λόγοολλώνανεύθυνωντηλεσχολιαστών.Εμίτει στηναρμοδιότητατου ροέδρουτης ΕνωσηςΕισαγγελέων νακρίνειδημοσίως τηνοιότητα τουέργου δικαστικώνλειτουργών;Μορεί, βεβαίως,να έχει την(ιδιωτική) άοψήτου, όως είχε οΑρχιείσκοοςΚύρου για τουςροεδρικούςυοψήφιους,αλλά ρέει να τηδημοσιοοιεί;Δεν υερβαίνειέτσι τιςθεσμικές (συνδικαλιστικές)αρμοδιότητέςτου;

Δεύτερον,ο κ. Μάγιαςισχυρίστηκεότι οιδικαστές εργάζονταιμε ανασφάλειαεξαιτίας τωνολλών καισοβαρών αδικιώντου ΑνωτάτουΔικαστικούΣυμβουλίου σεθέματαροαγωγών,μεταθέσεων,αοσάσεων κ.λ. μετη λήψη αοφάσεων,αρόσμεναευμενών ήδυσμενών, γιατους υό κρίσησυναδέλφους []. Ο ισχυρισμόςαυτός, αν καιεμίτει σταόρια του συνδικαλιστικούλόγου, είναιείσηςατεκμηρίωτος.Εναςσυνδικαλιστήςεισαγγελέαςδικαιούται ναεισημάνειδημοσίως τυχόνκακές αοφάσειςτων αρμοδίωνοργάνων γιαθέματαυηρεσιακήςεξέλιξης, αλλά,αν τονενδιαφέρει ηδιόρθωσή τους,ρέει να τοκάνει μεσύνεση.

Ηδημόσιακριτική τηςλειτουργίαςτων θεσμών αό τουςίδιους τουςλειτουργούςτους είναι μιαχειρουργικήςακρίβειαςάσκηση: αό τημια μεριά ρέειναεισημανθούντεκμηριωμένατα κακώςκείμενα, ενώ, αότην άλλη, δενρέει να κλονισθείη δημόσιαεμιστοσύνηστον θεσμό.Αντιλαμβάνεστετη λετότηταλόγου ου ρέεινα διαθέτεικάοιος για νασυγκεράσειαυτές τις δύοαντικρουόμενεςααιτήσεις.Ομολογουμένωςδύσκολαειτυγχάνεταιαυτό στησημερινήΕλλάδα, όου ηεντυωσιοθηρικάκαταγγελτικήρητορική τωνσυνδικαλιστώντων ΔΕΚΟ καιτων ΜΜΕαρέχουν τοκυρίαρχορότυοδημόσιου λόγου. 

Προσέξτεώς ησυνέντευξη τουκ. Μάγιαεγγράφηκε στοολιτικόλογολαίσιο (discourse)τηςφιλοξενούσαςεφημερίδαςτιτλοφορήθηκεΚουκούλωσαντις υοκλοές – τοκατ εξοχήναντικυβερνητικόσύνθημα τηςαντιολίτευσης.Ο αόριστα, καιγι αυτό αλοϊκά,καταγγελτικόςλόγος ενόςσυνδικαλιστήδικαστικούλειτουργούαμέσωςολιτικοοιήθηκεη Δικαιοσύνηβρέθηκε, γιαμια ακόμη φορά,στο κέντρο τηςολιτικήςδιαμάχης. Ηασύνετηειθαρχικήδίωξη του κ.Μάγια εέτεινετην ολιτικήσύγκρουση γύρωαό τηΔικαιοσύνη. Σε έναιστορικάυερολιτικοοιημένοθεσμικό σύστημα,όως τοελλαδικό, ηεσωτερικήδιαμάχη ενόςθεσμού ροβλέψιμαδιογκώθηκε καιαέκτησεολιτικό χαρακτήρα.Για την(εκάστοτε)αντιολίτευσηείναι μια ακόμαευκαιρία ναληγεί η(εκάστοτε)κυβέρνηση. Τοδιαχρονικόμοτίβο (pattern) τηςολιτικοοίησηςτων θεσμών –ηχρόνια μάστιγατου δημόσιουβίου– ενεργοοιήθηκεξανά.

Τοβαθύτερορόβλημα,βέβαια,αραμένει καιειτείνεται:ένα λαϊκιστικόολιτικόσύστημασυστηματικάμεταφέρει ταδικά τουροβλήματαστους ώμους τηςΔικαιοσύνης. Ηεμλοκή της σεμείζονα ολιτικάθέματα αό τουςλαϊκιστέςολιτικούς,υερολιτικοοιείτη λειτουργίατης και τηςαοστερεί τον θεσμικάαυτόνομο καιαυτονόηταδεδομένοχαρακτήρα της– την άρρητηεμιστοσύνη ουρέει να εριβάλλεικάθε θεσμό ουλειτουργείκαλά. Τόσο ησυνέντευξη, όσοκαι ησυνακόλουθηδίωξη του κ.Μάγια,ανεξαρτήτωςροθέσεων,εμλέκουνακόμηερισσότερο τηΔικαιοσύνη σταιδιοτελήσχέδια τωνλαϊκιστώνολιτικών. ΗΔικαιοσύνηζημιώνεται, ηκοινωνίαχάνει. 

Ανοαυτοεριορισμόςείναι το κατεξοχήνρόβλημα τηςΔημοκρατίας,όως τόνιζε οΚορνήλιοςΚαστοριάδης,στην Ελλάδαείναι είδος ενανεαρκεία. Οαυτοεριορισμόςααιτείδημόσιουςλειτουργούς μεαίσθηση τουμέτρου καιαντίληψησυν-ευθύνηςγια τηλειτουργία τωνθεσμών. Οοιοςειμένει ότιμόνο αυτόςορθοφρονεί (μόνοςφρονείν),λέει οΚαστοριάδης,δεν βρίσκεταιμέσα στην οργανωμένησυλλογικότητα(στο ίσονφρονείν) –δεν συνυφαίνειτην ιδιότητατου ελεύθερουολίτη με τιςθεσμικέςυοχρεώσειςτουλειτουργήματόςτου. Θέλειφρόνηση ηελευθερία τουλόγου, όχι μόνοτόλμη.