Ηδιαφάνεια σταδημόσια έργακαι ρομήθειες

 

(Άρθρο του ΡαφαήλΜεν. Μαϊόουλου, ουδημοσιεύτηκεστηνΚαθημερινήστις 18.2.03) 

 

 

1. Οτομέας τωνμεγάλων έργωνκαι ρομηθειώντων δημόσιωνυηρεσιών καιειχειρήσεωναοτελεί το κατ'εξοχήν εδίοδραστηριοοίησηςτηςδιαλεκόμενης διαφθοράς.

Ηανάγκηεξυγίανσης τουαναγνωρίζεταιλέον ευρέωςκαι διάφοραμέτρα,ελεγκτικού κυρίωςχαρακτήρα,ροτείνονταισυχνά για τονσκοό αυτό.

Στοαρόν σημείωμαεισημαίνεταιότι στον τομέατων δημόσιωνέργων και ρομηθειών:

α)Οι τελικέςαοφάσειςανάθεσης ήδιαχείρισηςαοτελούν τηνκατάληξη μιαςσειράςενδιάμεσωναοφάσεων γιαμεγάλο λήθοςζητημάτων(τεχνικών,οικονομικών,νομικών), ουροηγούνται τωντελικών αοφάσεων,και ουσιαστικάτιςκαθορίζουν,και ου αίρνονταιαό υηρεσιακάστελέχη.

β)Τον κυρίαρχορόλο στιςαναθέσεις καιτη διαχείρισηαίζουν οιδιοικήσεις τωνυουργείων καιτων δημόσιωνειχειρήσεων,αφού αυτέςελέγχουν τονυηρεσιακόμηχανισμό, οιεισηγήσεις καιοι ενδιάμεσεςαοφάσεις τουοοίου οδηγούνστο τελικόαοτέλεσμα.

γ)Οοιαδήοτεροσάθειαεξυγίανσης τουδημόσιου τομέαδεν μορεί ναέχει ουσια­στικόαοτέλεσμα, αν ηολιτικήεξουσία δενάρει γενικότεραθεσμικά μέτραροστασίας της κοινωνίαςαό τηδιαλεκόμενηδιαφθορά, στολαίσιο τηςοοίαςανατύσσεταικαι η διαφθοράστα δημόσιαέργα/ρομήθειες.

 

2.Ένα βασικόχαρακτηριστικότου τομέα τωνμεγάλων έργων/ρομηθειών είναι ότιοι τελικέςαοφάσειςανάθεσης ήδιαχείρισηςαοτελούν τηνκατάληξη όχιμόνο εισηγήσεωναλλά και μιαςσειράς ενδιάμεσωναοφάσεων, γιαμεγά­λο λήθοςζητημάτων(τεχνικών,οικονομικών,νομικών), ου ροηγούνταιτων τελικώναοφά­σεων καιουσιαστικά τιςκαθορίζουν,και ουαίρνονται αόυηρεσιακάστελέχη.

Τέτοιαζητήματα είναιενδεικτικά:

l Κατάτηνροετοιμασία τωντευχών ροκήρυ­ξηςενόςδιαγωνισμού, οροσδιορισμόςτου α­ντικειμένουτουέργου/ρομήθειας(των τεχνι­κώνροδιαγραφών),των ροσόντωνου ρέει ναδιαθέτουν οιενδιαφερόμενεςεταιρείες γιανα γίνουνδεκτές στονδιαγωνισμό,των κριτηρίωνε­ιλογής τωντεχνικάαοδεκτώνȹροσφορών (ή τηςμεθόδουβαθμολόγησηςτων τεχνικώνρο­σφορών), τηςμεθοδολογίαςοικονομικήςαξιολό­γησης, τηςεξέλιξης τωντιμών τωνααραίτητωνγια τηναξιολόγηση αυτήσυντελεστών(τιμώνκαυσίμων,ηλεκτρικής ενέργειας,ληθωρισμούκόστουςχρήματος,συναλλάγματος...).

l Κατάτην αξιολόγησητων ροσφορών, ο έλεγχοςαν οι ροσφορέςείναι τεχνικάαοδεκτές, αν ημη συμμόρφωσημιας ροσφοράςμε κάοιο όροτουδιαγωνισμούαοτελεί ή όχιλόγο αο­κλεισμούτης αό τονδιαγωνισμό, ανη αάντη­σηενόςδιαγωνιζόμενουστο αίτημα τηςυηρε­σίας γιασυμλήρωση ήδιευκρίνισηστοιχείων τηςροσφοράς του,αοτελείράγματι συμλή­ρωσηή διευκρίνιση,οότε η ροσφοράγίνεται αοδεκτή,ή αντιροσφορά,οότε αορρίτε­ται...

l Κατά τηδιαχείριση τωνέργων/ρομηθειών,ο βαθμός στονοοίοδικαιολογούνταιτροοοιή­σεις τηςαρχικής μελέτης/τεχνικώνροδιαγρα­φώνκαι τωνχρονοδιαγραμμάτωνκατασκευής/αράδοσης,η βεβαίωση τηςοιότητας τωνκατασκευών/εξολισμού,η ειλογή μεταξύφιλικούδιακανονισμούκαι δικαστικήςείλυσης τωνδιαφωνιώνΥηρεσίας καιΑναδόχου, η ει­λογή,ροκειμένουγια ρόσθετεςεργασίες ενόςέργου, μεταξύαευθείαςανάθεσης στονανάδο­χο καιδιαγωνισμού ήδιαραγματεύσεωνμε συμμετοχήκαι άλλωνενδιαφερομένων...

Οιενδιάμεσες αυτέςαοφάσεις για ζητήματαόως τα ιο άνω,ου σωρευτικάεηρεάζουν ήκρίνουν το τελικόαοτέλεσμα,λαμβάνονταιύστερα αόαξιολογικέςκρίσειςυηρεσιακώνστελεχών, καιδεν ροκύτουναυτομάτως αόμαθηματικέςεξισώσεις ήαλγόριθμους.

Κατά τηδιαμόρφωση τωναξιολογικών τουςκρίσεων, ταυηρεσιακάστελέχη έχουντη δυνατότητανα κινηθούννόμι­μα, σε μιαζώνη αοδεκτώναοφάσεωνσημαντικού εύρους,αφού τακείμενα εί τωνοοίωνκαλούνται νααοφασίσουν(ροκηρύξειςδιαγω­νισμών,ροσφορέςδιαγωνιζόμενοικ.λ.), όως καιαυτά ου θα ρέεινα εφαρμόσουν(νόμοι,κανονισμοί κ.λ.)είναι, συνήθως,ειδεκτικά διά­φορωνερμηνειών(είναι ρακτικάαδύνατο τακείμενα αυτάνα έχουντέτοιατελειότηταδιατύ­ωσης,ώστε να μηνυάρχουν,μικρότερα ή με­γαλύτερα,εριθώρια ερμηνείαςτους, χωρίς, βε­βαίως,να αοκλείεταικαι η, γιαροφανείς λόγους,σκόιμηασάφεια τωνδιατυώσεων τους).

Ακόμα,αξιολογικάκρίσειςαρμόδιων ανώτε­ρωνοργάνωνααιτεί ηείλυση τυχόνδιαφω­νιώνστελεχών, άνωσταροαναφερθένταζη­τήματα, ηεμφάνιση τωνοοίων δεναοτελείασύνηθεςφαινόμενο. 

 

3.Οι διαιστώσειςαυτέςαναδεικνύουντον α­οφασιστικόρόλο τωνδιοικήσεων τωνυουρ­γείων καιτων δημόσιωνειχειρήσεων, καθώςκαι τη σημασίαενόςγενικότερουθεσμικού λαι­σίουροστασίας της κοινωνίαςαό τη διαλε­κόμενηδιαφθορά, στηνειδίωξη τηςδιαφάνειας τωνδημόσιων έργωνκαι ρομηθειών.

α)Οι διοικήσειςτων υουργείωνκαι των δη­μόσιωνειχειρήσεωναίζουν τονκυρίαρχο ρό­λο στιςαναθέσεις καιτη διαχείρισητωνέργων/ρομηθειών,αφού αυτέςελέγχουν τονδιοικητι­κόμηχανισμό, οιεισηγήσεις καιοι ενδιάμεσεςαοφάσεις τωνστελεχών, τουοοίου οδηγούνστο τελικόαοτέλεσμα.

Πράγματι,οι διοικήσειςείναι αυτές ουτοο­θετούνστις καίριεςθέσεις ήαομακρύνουναό αυτές,εκείνους ουειθυμούν, ουκαθορίζουνάμεσα ή έμμεσατη σύνθεση τωνδιαφόρων ει­τροών,ου έχουν τηνεξουσία ναειτρέψουν ή ναεμοδίσουν ναακουστεί ηαντίθετη άοψη,ου μορούν να ρομηθευτούν,αόεξωτερικούςσυμβούλουςτης ειλογήςτους γνωματεύ­σειςου νααιτιολογούν τιςράξεις τους ήνα ροωθούναοφάσεις τηςαρεσκείαςτους, ου έ­χουντη δύναμη ναειβάλουν τηναναβολή ή μα­ταίωσημιας αόφασης...

Τοκυριότερο, ηδιοίκηση είναιαυτή ου δημι­ουργείτο κλίμα, σε έναυουργείο ήδημόσια ε­ιχείρησηκαιδιαμορφώνει ευνοϊκόή εχθρικό γιατην ανάτυξη ταδιαφθοράς εριβάλλον. 

Κάτωαό τιςσυνθήκεςαυτές, ταυηρεσιακάστελέχη, ουαίρνουν τις,καθοριστικέςγια το τελικόαοτέλεσμα,ενδιάμεσες ωςάνω αοφάσεις ήου υοβάλλουν εισηγήσεις,ολύ δύσκολαμορούν να αγνοήσουντις αγαθές ή μηαγαθές.ειθυμίες τηςδιοίκησης, ου ητελευταία έχειτη δυνατότητανα διοχετεύεικαταλλήλως.Γνωρί­ζουν ότι,έραν των άλλων,αό αυτήνεξαρτάται ηυηρεσιακήτύχη και τομέλλον τους(οια μορεί ναείναι η, εί ενόςθέματοςεισήγηση ή ηαόφαση ενόςστελέχους,μιας ειτροής,ενός εξωτερικούσυμβούλου,όταν ηδιοίκηση ή ουουργός, έχεικά­νει γνωστή,δημόσια ή όχιτην ε­ί τουθέματος άοψήτου;)

β)Καθώς όμως οτομέας τωνδημόσιωνέργων/ρομηθειώνα­νατύσσεταισε εριβάλλονγενι­κότερωνολιτικών,ειχειρημα­τικώνκ.λ.αλληλειδράσεων,εί­ναι αφελέςνα ιστέψεικανείς ότιοοιαδήοτεροσάθειαεξυγίανσής τουμορεί να έχειου­σιαστικόαοτέλεσμα, αν ηολιτικήεξουσία δενάρει τα γνωστά,καθημερινώςσυζητούμενακαι ουδέοτελαμβανόμενα,θεσμικά μέτρα,ου αό τη μια, θαειτρέψουνστην ίδια νααεξαρτηθεί αότην αράνομηδιαλοκή και, αότην άλλη, θααοτελέσουνισχυρόαντικίνητροστην εξά­λωσητης διαφθοράς. 

Όσοναφορά τοκανονιστικόθεσμικό λαί­σιο(κανονισμοί κ.λ.),η σημασία του,με ρυθμί­σειςου θαετυχαίνουν τηβέλτιστησύνθεση α­οτελεσματικότηταςκαι διαφάνειας(αράδειγμα ηρύθμιση ουειβάλλει, ηειλογή των τεχνι­κάαοδεκτώνȹροσφορών ναγίνεται ριν αότο άνοιγμα τωνοικονομικώνροσφορών),είναι αυταόδεικτη.

 

4.Η ευθύνη για τοσταμάτημα τηςανάτυξης τηςδιαλεκόμενηςδιαφθοράς σταδημόσια έρ­γα/ρομήθειεςανήκειρωτίστως στηνολιτική εξουσίατης χώρας.

Ανράγματι έχειανοικτό μέτωοκατά τηςδιαφθοράς, όωςδιακηρύσσει, αςαρέμβειαοφασιστικάκαι στους δύοτομείς, τονθεσμι­κό τομέακαι τον τομέα τηςδιοίκησης,έτσι ώστε:

α)Στον θεσμικότομέα, νακαθιερώσει καθαρούςθε­σμούς, χωρίςτα συνηθισμέ­ναǹαραθυράκια, ουθα ε­ιβάλουν:

- τημε διαφάνειαχρηματο­δότησητων κομμάτωνκαι των ολιτικώνροσώων, ώ­στενα αοκλείεταιη εξάρτη­ση τουςαό τουςοικονομικάισχυρούς,

- τηνααγόρευσηάσκησηειχειρηματικώνδραστηριοτήτωνστον τομέα τωνδημόσιων έρ­γων/ρομηθειών,αό όσους ελέγχουνμέσα μαζικήςενημέρωσης,

- τηνυοχρέωση τωνασχολούμενωνμε δημό­σιαέργα/ρομήθειεςναδικαιολογούντον τρό­ο ζωήςτους (.χ. μεσύγκριση τωνεισοδημάτωνου δηλώνονταιστην εφορία με τιςδαάνες τους,και, άντως, όχιμε το σημερινόψευδεί­γραφαǹόθεν έσχες),

- τη σύνταξηκαι εφαρμογήκανονισμών έρ­γων/ρομηθειών,με τηνααιτούμενηαοτελε­σματικότητακαι διαφάνεια.

(Η γνώση τουτι ισχύει σεχώρες με καλήαξιο­λόγησηστα ζητήματαδιαφάνειας θαβοηθούσε ολύ τουςολιτικούςεκείνους ου θαείχαν τηβούληση ναειβάλουν και στηχώρα μας ανάλο­γουςαοτελεσματικούςθεσμούς).

β)Στον τομέα τηςδιοίκησης νατοοθετεί σταυουργεία,δημόσιεςειχειρήσειςκ.λ. διοικήσειςου:

- ναδημιουργούνυγιές κλίμακαι να ερνούντα σωστάμηνύματα στιςυηρεσίες τους,

- ναέχουν τηδύναμη ναανθίστανταιστις ιέ­σειςτων κομματικάή οικονομικάισχυρών,

- ναειλέγουν, για τιςευαίσθητεςθέσεις, στε­λέχημεεαγγελματικήεάρκεια καιακεραιότη­τα,και όχιευνοούμενουςοικονομικών ήκομμα­τικώναραγόντων,

- ναέχουν τηνικανότητα ναβρίσκουν τηβέλτι­στη λύση,με σύνθεση τωνδιαφορετικώναόψε­ων, μέσααό ελεύθεροδιάλογο (με τηναοτελεσματικήμέθοδο τηςελεύθερηςαντιαράθεσηςτων διαφορετικώναόψεων σεδιάλογο στρογ­γυλήςτραέζης καιόχι με τημέθοδο του ο κα­θέναςξεχωριστά καιστο αυτί).

 

5.Το αοτέλεσμαστο μέτωο τηςμεγάληςδιαλεκόμενης(και μάνας κάθεδιαφθοράς) θακρίνει και τοζήτημα ταμικρής καθημερι­νήςδιαφθοράς ουκαθημερινάαντιμετωίζειο ολίτης.